Alain Verheij over vergeving: "Richt je op de plek waar de pijn zit, niet op de plek waar de dader loopt"

Een patent op vergeving

Vergeving is bij uitstek een christelijk thema, zegt Alain. Jezus sprak er zo vaak over dat je zou kunnen zeggen: Hij had er een soort patent op. "Er is echt een vóór en een na Jezus als het gaat om vergeving." De seculiere joodse filosoof Hannah Arendt verwoordde het treffend: Jezus trok het thema vergeving uit de hemel en bracht het naar de mensen toe. "Als je elkaar echt niet kunt vergeven, zit je continu vast aan het verleden. Dan wordt het leven naar de toekomst toe ook onmogelijk. Vergeven creëert een mogelijkheid om weer verder te kunnen."

Maar vergeving is verre van vrijblijvend of goedkoop. Alain begint zijn boek daarom bewust in wat hij noemt de modderpoel van het kwaad. "Je hebt niks te vergeven als er niks verkeerd is gegaan. We doen elkaar nou eenmaal kwaad. En als je dat negeert, kun je geen normaal wereldbeeld hebben." Liefde zonder oordeel is volges hem geen echte liefde. "Als twee van je kinderen ruziemaken en de één slaat de ander, dan hoort bij liefde dat je boos wordt. Liefde heeft oordeel in zich. Doe je dat niet, dan is het geen liefde meer."

Slachtoffers verdwijnen uit beeld

Zes van de zeven hoofdstukken in zijn boek gaan over de gedupeerde, over het slachtoffer. En toch, merkt Alain telkens weer, gaan gesprekken over zijn boek al snel over de dader. "We zijn geobsedeerd door daders. Dat zijn degenen die het podium al hebben en pakken. Het slachtoffer, daar zit de pijn. En ik denk dat we dat eng vinden. We denken: kan je daar nou niet overheen stappen? Verwerk het maar gewoon. Zand erover."

Die houding is gevaarlijk, zegt hij. Want als er te snel wordt vergeven, kan een dader er makkelijk mee wegkomen en het opnieuw doen. "Dan heb je geen veilige wereld. Als er een grote kudde schapen is en een wolf pakt één schaap, en dan zeggen we: 'ik vergeef je', dan pakt de wolf de volgende dag nog een schaap. Dat gaat net zo lang door."

Op verhaal komen

Een van de ingrediënten voor vergeving die Alain beschrijft in zijn boek is op verhaal komen. Daarvoor gebruikt hij het bekende verhaal van de barmhartige Samaritaan. Stel je voor dat de Samaritaan tegen de gewonde man had gezegd: vergeef jij die struikrovers maar. Dat was heel onbarmhartig geweest. Dan denkt de gewonde man: wat zeg je me nou? Help me gewoon. De Samaritaan doet dat ook: hij verzorgt de wonden provisorisch, brengt de man naar een herberg en betaalt voor zijn verzorging. "Eerst even ademen. Eerst even je eigen wonden laten verzorgen. Niet direct beginnen over verwerking en vergeving."

Hij verwijst ook naar Job, die alles verliest en vreselijk lijdt. "Zijn vrienden komen zeven dagen en nachten zwijgend naast hem zitten. Daarna beginnen ze verkeerde dingen te zeggen, maar dat ze eerst zeven dagen zwijgend naast hem zitten: durf er maar eens bij te komen in die modderpoel. Dat is de uitdaging. Ook voor christenen die heel gauw zeggen: nou moet je maar vergeven."

Een pad, geen stappenplan

Vergeving is voor Alain geen knop die je even omzet, maar een pad dat je bewandelt. "Er bestaat niet zoiets als snelle vergeving. Als je direct zegt ik vergeef je, blijft er altijd rancune over. Die is niet opgeruimd. De modder zit nog overal en komt later wel een keer terug." Wat hij wél mooi vindt om te zeggen: ik wil geen wraak op je nemen. "Ik ga nu een pad op en het gaat me tijd kosten. Maar ik wil dat pad bewandelen."

"Ik denk dat lezers heel erg moeten leren om de camera te richten op de juiste plek. En dat is op de plek waar de pijn zit, niet op de plek waar de dader loopt." Dat is zijn hoop voor de lezers van zijn boek. De laat een mens zien die aan een ballon door een doornenkroon zweeft, delicaat en riskant. Met blauwe rozen die in de natuur niet bestaan. "Blauwe rozen staan voor een soort onmogelijkheid, maar toch ook voor een wonder. Dat is vergeving."