Historicus Constant van den Heuvel over de fusillade van zes verzetsmannen bij Veenendaal

Een gewone jongen

Een van de zes is Jan van der Munnik, 20 jaar, afkomstig uit Den Haag. Hij bezoekt de Zeevaartschool en doet zijn verzetswerk in Landwachtuniform. Tijdens een familiebezoek in Veenendaal wordt hij verraden. Constant van den Heuvel schetst wie Jan was: "Het was een heel gewoon iemand. Het was een zwijgzame jongen, heel erg geschikt ook voor z'n vak. Eigenlijk iemand waar je ontzettend diep respect voor kan hebben. Jan doet eigenlijk het meest ondankbare werk, namelijk continu de tussenschakel zijn. Dus hij brengt mensen met elkaar in gevaar, met elkaar in contact. En dat is het meest gevaarlijke wat je doen kan."

De andere vijf zijn even jong, even gewoon en even moedig. Dominee Bas Ader bezorgde honderden Joden een onderduikplaats. Victor van den Bergh stopte zijn rechtenstudie omdat hij niet met de Duitsers wilde samenwerken. Pieter ter Beek had een leidende rol in het gewapend verzet in Bilthoven. Tom Lambrechtsen van Ritthem spioneerde voor de Britse regering. Philip de Leeuw leidde een sabotagegroep. Allen worden ze doodgeschoten als represaille voor een vuurgevecht tussen verzetsmensen en een Duitse onderofficier, waarbij ze zelf niet betrokken waren.

Een plek van dood wordt een plek van leven

De plek waar de fusillade plaatsvindt, is een uitloper van de Utrechtse Heuvelrug op het landgoed Brandenburg. Constant van den Heuvel vindt het bijzonder wat er later met die plek gebeurt. "We kijken eigenlijk uit op Rhenen, daar stond vroeger het Juliana Ziekenhuis. Wat heel bijzonder is, is dat het kruisbeeld wat schuin achter ons staat en dit eigenlijk op één en dezelfde vierkante kilometer staan. En in '44 is dit dus een plek van de dood. En in '46 komt hier het ziekenhuis waar heel veel mensen ook geboren zijn. Dus in zekere zin wordt het ook weer een plaats van leven."

Psalm 27

Naast Jan van der Munnik wordt op 20 november ook dominee Ader doodgeschoten. Hij heeft een bijbeltje bij zich, met daarin een briefje bij Psalm 27. Die psalm blijft een bijzondere rol spelen in alles wat zich rondom het Kruis op de Berg heeft afgespeeld. Zeventig jaar later wordt op dezelfde plek een herdenking gehouden. Een leerling van Constant, Rebecca, leest voor uit datzelfde bijbeltje. Jaren later belt ze hem op met bijzonder nieuws: ze gaat belijdenis doen en wil gedoopt worden.

Bij die dienst krijgt ze een Bijbeltekst mee. Constant van den Heuvel: "Dat was een gedeelte uit Psalm 27. Dezelfde psalm waar ze hier uit voorgelezen had. Ik zei: wist de dominee dat? Ze zei: nee, hij wist het niet. En ik vond dat zo bijzonder. Hoe de Heere eigenlijk die psalm ook in haar leven, in feite weer terug liet komen, over eigenlijk de doorwerking van Gods Woord. Dat is wie God is. Een God van toen, een God van nu, een God van de toekomst."

Alsof je er zelf bij bent

Annemarie loopt met Constant van den Heuvel over de plek waar dit alles gebeurde. De vogels zijn te horen, de relatieve stilte van het natuurgebied. En dan fietst er een vrouw voorbij in een blauwe jas. Constant wijst haar aan: het is Bart van Kooten, fors in de tachtig, een ooggetuige die er zelf bij was. De geschiedenis is hier nooit ver weg.

Benieuwd naar het volledige verhaal?Luister dan het hele gesprek terug in de Groot Nieuws van de Week Podcast. Dat kan via De Groot Nieuws Radio app, Spotify of Apple Podcasts!