Carnaval blijkt verrassend christelijk: “Het hoorde gewoon bij de kerk”

“Carnaval is juist een heel christelijk feest”

Rozanne kijkt niet als feestvierder, maar als onderzoeker naar carnaval. Ze promoveerde op de vrolijke cultuur in de late middeleeuwen: “Carnaval wordt bij mij eigenlijk helemaal niet gevierd. Ik kijk er vooral naar vanuit mijn onderzoeksperspectief.” 

“Je zult verbaasd zijn: carnaval is juist een heel christelijk feest", vertelt ze. "In de middeleeuwen maakte het deel uit van de liturgische kalender. Het christelijk geloof was verweven met alle facetten van het leven, dus ook de feesten die gevierd werden waren in principe christelijk. Net zoals Pasen en Kerst hoorde ook carnaval destijds bij de jaarcyclus."

Meer dan alleen verkleden en drinken

In de middeleeuwen zag carnavel er wel nét iets anders uit dan nu. Toch zijn er ook overeenkomsten: "Optochten bijvoorbeeld: die bestonden toen ook en zijn in de stedelijke cultuur goed gedocumenteerd."

Daarnaast werden er toneelstukken opgevoerd: "Carnaval was bij uitstek een moment om op straat of in herbergen toneel te spelen. Verschillende groepen bereidden zulke stukken voor en streden met elkaar om wie het beste kon spelen of de beste moraal in het stuk verwerkte."

Zelfs protestanten deden mee

Tegenwoordig zijn we carnaval als iets losbandigs. Weinig inhoud en vooral veel drinken. Hoe kan het dan dat het vroeger zo met het christendom verweven was? "Je kunt die twee dingen prima naast elkaar laten bestaan", legt Rozanne uit. "Er was de officiële wereld waarin de regels van de kerk golden, maar tijdens carnaval was er ruimte om die regels tijdelijk losser te laten."

Die feestcultuur was een manier om te reflecteren op de samenleving: "Dat was belangrijk, want mensen moesten samenleven in een stad of dorp. Carnaval gaf ruimte om daar spelenderwijs vorm aan te geven."

Dwaasheid met een diepere laag

In haar onderzoek legt Rozanne zelfs een link met Paulus. “De figuur van de dwaas speelt een belangrijke rol in de Bijbel. Je hebt de dwaas die zegt: er is geen God — die dwaas moet je niet zijn. Maar Paulus spreekt ook over een andere dwaasheid: wat dwaas lijkt in de ogen van de wereld, is wijsheid bij God. Het evangelie zelf klinkt soms dwaas."

"In de late middeleeuwen haakte men in carnaval aan op die tweede vorm", vertelt Rozanne. "Carnaval kon worden gezien als een gedragen ‘dwaasheid’ die uiteindelijk tot inzicht en wijsheid leidde."

Zo staat carnaval dus toch dichter bij christelijke tradities dan we vaak denken! Benieuwd of het ooit een plek krijgt in protestante keren? En wil je meer horen over het onderzoek van Rozanne? Luister dan het hele gesprek hieronder terug!