Letterlijk of geestelijk: hoe moet je de Bijbel eigenlijk lezen?

Pastorale vragen

Elke dinsdag hoor je in De Dag Van Vandaag de rubriek Pastoradio. Hier kun je anoniem je vragen stellen over geloof, kerk en het dagelijks leven. Soms zijn dat vragen waar veel christenen mee rondlopen, maar waar niet altijd een duidelijk antwoord op lijkt te zijn.

Zo kwam er ook een vraag binnen over het lezen van de Bijbel. Een luisteraar schreef: “We hebben een bevriend stel dat zegt dat je de Bijbel alleen geestelijk moet lezen. Maar ik ben het daar niet mee eens. Hoe kun je bijvoorbeeld Noach en de ark geestelijk uitleggen? Ik geloof wel dat er diepere lagen zijn, maar zij zijn erg stellig, waardoor gesprekken lastig worden. Hoe ga ik daar mee om?” CGK-predikant Bram Hofland geeft antwoord.

Hoe moet je de Bijbel lezen?

Volgens Bram is deze discussie allesbehalve nieuw. Christenen praten hier al eeuwen over. “Hoe moet je je Bijbel lezen? We lezen hem letterlijk, zeggen mensen en andere groepen. Nee, je moet hem interpreteren in zijn context. Of nee, je moet het geestelijk, symbolisch of typologisch lezen.”

Zelf komt Bram uit een traditie waar de Bijbel een centrale plek heeft. “Wij nemen de Bijbel van kaft tot kaft. Ik kom zelf uit een traditie die daar prat op gaat. Sola scriptura, zeggen we als gereformeerde.” Maar zelfs in zo’n traditie kom je al snel situaties tegen waarin letterlijk lezen ingewikkeld wordt.

De kus van de vrede

Neem bijvoorbeeld het einde van veel brieven van Paulus. “Paulus eindigt zijn brieven vaak met: kus elkaar met de kus van de vrede. Doen ze dat bij jou in de gemeente?” vraagt Bram.

Die vraag laat meteen zien hoe ingewikkeld het kan zijn om de Bijbel één op één toe te passen. “Kijk, die Bijbel is van groot belang. De Bijbel is Gods Woord. Een lamp voor je voet en een licht op ons pad. Het kompas voor je leven. Waarheid om uit te leven.” Maar dat betekent niet dat elke zin op precies dezelfde manier moet worden uitgevoerd.

Een boek uit een andere tijd

Een belangrijke reden daarvoor is dat de Bijbel uit een heel andere tijd komt. “Je merkt hoe ver weg die Bijbel van ons staat, alleen al qua tijd en geschiedenis,” zegt Bram.

Daarom helpt het om goed te kijken naar wat voor soort tekst je leest. “Als Jezus zegt: Ik ben de deur, dan is Hij niet hier de deur. Maar dat is een voorbeeld, een symbool, een diepe waarheid, dat Jezus de toegang is tot God zelf, de deur naar de Vader.” Dat is volgens Bram geen vergeestelijken, maar proberen te begrijpen wat de tekst werkelijk wil zeggen.

Verschillende soorten teksten

De Bijbel bestaat namelijk uit allerlei soorten literatuur. En elk soort tekst vraagt om een andere manier van lezen. “Psalm is echt wat anders dan een verhaal over een ontmoeting van Jezus.”

Bram legt het zo uit: “De verhalen over de koningen zijn als geschiedenis teksten heel wat anders dan Jesaja's profetie over de nieuwe tijd van God die zal aanbreken.” Daarom moet je volgens hem steeds opnieuw kijken naar de vorm van de tekst. “De Bijbel moet gelezen worden zoals die zelf gelezen wil worden. Poëzie, profetie, apocalyptische, een brief, een biografie. Het is verschillend.”

De Bijbel lezen én laten lezen

Maar Bijbellezen is volgens Bram meer dan alleen analyseren en uitleggen. Het gaat ook om luisteren. “Arnold Huygen, de Theoloog des Vaderlands, heeft daar een mooi boek over geschreven: Lezen en laten lezen. Daarmee bedoelt hij dat het Woord ook iets met jou doet. “Oftewel je leest de Bijbel, maar de Bijbel leest ook jou. Het moet binnenkomen in je hart. Het betekent luisteren naar de Bijbel en schatgraven in het Woord en gebed daarbij hebben.”

Dat helpt ook om te begrijpen hoe je Bijbelse opdrachten vandaag toepast. Neem opnieuw dat voorbeeld van de kus. “Dus die kus bijvoorbeeld kun je niet zomaar wegstrepen,” zegt Bram.

Maar tegelijk betekent het - gelukkig - niet dat iedereen elkaar letterlijk moet zoenen. “Zoals toen het gebruik was om met een kus de onderlinge liefde te tonen, zo mogen wij elkaar vandaag hartelijk groeten. Niemand uitgezonderd.” De bedoeling achter de tekst blijft hetzelfde: onderlinge liefde laten zien.

De rode draad van de Bijbel

Als je zo leest, ontdek je volgens Bram ook hoe verhalen uit het Oude Testament verwijzen naar Jezus. Neem bijvoorbeeld het verhaal van Noach. “Dan ontdek je diepe lijnen dat de ark van Noach de weg was waarop God redde, mensen een nieuw leven gaf. Maar dat het ook de type is van Jezus die zijn leven gaf en mensen redt van de dood door het oordeel.” Volgens Bram is dat geen vergeestelijken. “Nee, dat is Gods werk. Dat is Gods rode draad.”

Christenen zullen niet altijd precies hetzelfde denken over hoe bepaalde teksten gelezen moeten worden. Dat is volgens Bram ook niet erg. Juist daarom hebben we elkaar nodig. “We hebben elkaar nodig om de hoogte, de breedte, de diepte en de lengte van de liefde van God te blijven ontdekken.” Zijn advies is daarom eenvoudig: blijf zoeken, blijf luisteren en blijf in gesprek: “Laat de Bijbel spreken, bid om zijn Geest en geloof dat de God die sprak ook spreekt tegen jou.”

Loop jij al een tijd rond met een vraag over geloof, kerk of christelijk leven en weet je niet waar je ermee terechtkunt? Stuur hier je vraag anoniem in en misschien hoor je binnenkort het antwoord op de radio! Goed om te weten: Pastoradio weerspiegelt niet het standpunt van Groot Nieuws Radio en vervangt geen pastorale hulp uit je eigen gemeente.