Martin Dol ontdekt steeds nieuwe lagen in de gelijkenissen: "Ik kan er helemaal in verdwalen"

Martin is gek op de gelijkenissen van Jezus! Hij legt uit waarom: "Ik houd ervan om in een museum rond te dwalen en bij een schilderij stil te staan en me helemaal te verliezen in zo'n schilderij. In feite doet een gelijkenis bij mij hetzelfde. Ik kan helemaal verdwalen in de metaforen en beelden die Jezus schetst." Wat hij vooral fascinerend vindt, is dat Jezus met beelden uit het dagelijks leven iets vertelt over een heel andere werkelijkheid.

Geheimen voor wie bereid is te volgen

De titel van zijn boek, De geheimen van het Koninkrijk, komt van een uitspraak van Jezus zelf. "Hij zegt: jullie mogen de geheimen van het Koninkrijk ontdekken, hun is dat niet gegeven," vertelt Martin. Die woorden sprak Jezus tegen zijn discipelen toen zij om uitleg vroegen over de gelijkenissen. "De menigte hoort slechts mooie verhalen die Jezus meesterlijk kon vertellen. Maar de discipelen mochten een extra uitleg horen."

Waarom vertelde Jezus dan niet gewoon rechtstreeks wat Hij bedoelde? Volgens Martin gebruikte Jezus bewust beelden die zijn publiek herkende. "Jezus gebruikt beelden die voor zijn eerste publiek bekend waren. En Jezus wil met gelijkenissen eigenlijk altijd iets zeggen over zijn Koninkrijk."

Zo'n vijfendertig procent van het onderwijs van Jezus bestaat uit gelijkenissen. "Ik denk dat Jezus bedacht heeft: als ik de menigte iets wil vertellen over dat Koninkrijk, dan wil ik ze meenemen in beelden die voor hen bekend zijn, zodat ze iets kunnen gaan begrijpen van een andere werkelijkheid."

De Farizeeër in ons

Een gelijkenis moet je volgens Martin nooit los lezen van de situatie waarin die verteld werd. "Je zou haast denken dat Jezus soms out of the blue een gelijkenis vertelde. Maar heel vaak is er een heel specifieke aanleiding." Aan wie Jezus zijn verhaal vertelde, aan Farizeeën, discipelen of de menigte, bepaalde de toon.

Minstens zo belangrijk is de reactie die erop volgde. "Als de Farizeeën na een gelijkenis voornemens zijn om Jezus op te pakken of Hem iets aan te doen, dan weet je dat het heel scherp is geweest."

Toch waarschuwt Martin ervoor om zo'n gelijkenis te gemakkelijk op een afstand te houden. "We zouden kunnen denken: die gelijkenis kan ik mooi wegzetten bij de Farizeeën. Maar dan gaan we eraan voorbij dat er ook een Farizeeër in ons schuilgaat. En die Farizeeër in ons moet eigenlijk geconfronteerd worden."

De zaaier: de bakermat van alle gelijkenissen

Een van de bekendste gelijkenissen is die van de zaaier: "Dat is in feite de bakermat van alle gelijkenissen. Jezus zegt ook tegen zijn discipelen: als jullie deze gelijkenis niet snappen, hoe moet het dan met die andere gelijkenissen?"

In Mattheüs 13 lezen we over een zaaier die zaait. "Het leuke van deze gelijkenis is dat de menigte het echt moet doen met simpelweg het verhaal van een zaaier die aan het zaaien is. Meer krijgen ze niet. Pas als Jezus de uitleg geeft aan de discipelen, waar wij dus ook getuige van zijn, denk je: o, dus zo is het bedoeld."

Het zaad dat Jezus noemt, is niet zomaar de Bijbel, legt Martin uit. "Het zaad, zegt Jezus, is het woord van het Koninkrijk. Dat is wel belangrijk, omdat de klassieke uitleg deze gelijkenis vaak duidt als de Bijbel. Maar toen Jezus deze gelijkenis uitsprak, was er nog geen sprake van onze Bijbel. Sterker nog: het Woord van God is Jezus zelf. In feite gaat het erom: hoe gaan wij om met elke beweging die vanuit het Koninkrijk van God naar ons toekomt?"

Benieuwd naar Martins uitleg van deze gelijkenis? En wil je horen hoe hij anders is gaan kijken naar de gelijkenis van de ponden en die van de wijze en dwaze meisjes? Luister dan het hele gesprek terug via de Brandstof podcast. Dat kan bovenaan dit artikel, via De Groot Nieuws Radio app, Spotify, of Apple Podcasts!