Hans Groeneboer over het samengestelde gezin: "Hoe blijf je een betrouwbaar ouderteam als je geen partners meer bent?"

"Eigenlijk redden we het niet in één uitzending", zegt Hans al snel. "Het is voor mij en voor veel mensen een heel complex onderwerp, omdat er zoveel invloeden samenkomen. Iedereen brengt zijn eigen geschiedenis mee. Op het moment dat je iets samenstelt uit verschillende systemen, ontstaat er ook een ingewikkelde dynamiek."

Een complexe dynamiek

Een samengesteld gezin ontstaat wanneer een deel van het ene kerngezin zich verbindt met een deel van een ander kerngezin. Wat daarin meteen een rol speelt, is wat Hans existentiële loyaliteit noemt: de diepe, soms onbewuste verbondenheid die kinderen voelen met hun biologische ouders. "Alle relaties worden gedreven door loyaliteiten. Dat is als het ware een natuurwet: we willen aan elkaar geven en van elkaar ontvangen. Kinderen hebben een existentiële loyaliteit naar hun biologische ouders. Die loyaliteit vraagt altijd om voorrang, bewust of onbewust."

Die loyaliteit verdwijnt niet, ook niet als een kind dat zelf denkt. "We weten dat allemaal: ik mag alles over mijn moeder zeggen, maar een ander niet. Dat laat die existentiële loyaliteit zien. Kinderen zullen altijd voor hun ouders opkomen, ook als dat niet bewust gebeurt. Soms lijkt die loyaliteit onderdrukt, bijvoorbeeld bij adoptiekinderen die zeggen dat hun biologische ouders niet belangrijk zijn. Maar vroeg of laat zien we dat dit alsnog bovenkomt, bijvoorbeeld wanneer zij hun biologische ouders gaan zoeken."

Nooit een ex-ouder

Een scheiding verandert veel, maar één ding blijft onveranderd: het ouderschap. "Je kunt elkaars ex worden, maar je wordt nooit een ex-ouder. Dat is ook waar de kinderbescherming de afgelopen jaren veel aandacht aan heeft besteed. De grote uitdaging is: hoe blijf je een betrouwbaar ouderteam terwijl je geen partners meer bent?"

Die uitdaging is groot, zeker als de scheiding veel pijn heeft veroorzaakt. Bij overspel of verraad zijn er vreselijke dingen gebeurd, en het verdriet is reëel. Maar de vraag blijft: waar laat je dat verdriet? "De problemen in de partnerrelatie mogen niet bij het kind terechtkomen. Het kind heeft geen probleem met zijn vader of moeder. Voor het kind blijft papa een leuke vader en mama een lieve moeder. Het overspelprobleem hoort niet bij het kind, maar in de praktijk gebeurt het helaas wel vaak dat kinderen onbewust in een loyaliteitsconflict belanden: kies ik voor papa of voor mama?"

Wat kinderen moeten horen

Wat moet er dan uiteindelijk verkondigd worden, aan kinderen én aan volwassenen? Hans: "Kinderen moeten horen dat ze nooit hoeven te kiezen. Dat hun vader altijd hun vader blijft en hun moeder altijd hun moeder. Dat er geen perfecte mensen zijn. Misschien heeft papa onhandige dingen gedaan, of mama, maar dat neemt niet weg dat het een liefdevolle ouder kan blijven."

Dat moet steeds herhaald worden, ook als het moeilijk is. "Papa en mama kunnen misschien samen niet meer verder, maar ze blijven elk afzonderlijk een goede ouder. Die boodschap moet steeds opnieuw verteld worden: jij hoeft niet te kiezen."

Oordelen uit onmacht

Samengestelde gezinnen krijgen vaak veel te verduren van de omgeving. Hans begrijpt waar dat vandaan komt, maar is er niet mild over. "Dat komt vaak door onmacht en onwetendheid. Wat we niet begrijpen, gaan we veroordelen. Als iets energie kost om te begrijpen, haken mensen af en oordelen ze snel."

En die neiging tot oordelen heeft gevolgen, ook voor kinderen. "Veel ouders beseffen niet dat ze daarmee een voorbeeld geven. We produceren niet wat we zeggen, maar wie we zijn. Je kunt tegen kinderen zeggen dat ze vergevingsgezind moeten zijn, maar als je dat zelf niet bent, leren zij het ook niet. Als we het oordelen niet afleren, leren we onze kinderen om te oordelen."

Jezus zei het al: oordeel niet. En Hans sluit daar naadloos op aan. "Ieder mens is even schuldig. Als we dat echt zouden geloven, kunnen we stoppen met oordelen. Dan nemen we verantwoordelijkheid in plaats van te veroordelen." Want ondanks alle complexiteit is Hans hoopvol: "Er gaat helaas veel mis, maar er zijn ook mooie voorbeelden. En daar moeten we hoop uit putten. Samen kunnen mensen opnieuw een samengesteld gezin vormen."

Benieuwd naar het volledige gesprek met Hans Groeneboer? Je kunt de uitzending terugluisteren via deze link.