Hoe help je iemand die lijdt? "Probeer niet op te lossen wat niet op te lossen is"

De reparateur die meer schade aanricht

De neiging om te fixen zit diep in ons en heeft alles te maken met hoe ons brein werkt. Michelle: "Als ik kijk naar iemand die lijdt, gaan mijn spiegelneuronen werken. Mijn brein spiegelt wat jij laat zien en dus begin ik een beetje mee te voelen. En pijn: daar wil de mens van weg." Dus zeggen we dingen als: het komt goed, God heeft een plan of je moet het loslaten. Goed bedoeld, maar meestal pakt het verkeerd uit: "Je voegt lijden toe aan het lijden dat iemand al moet dragen. Die persoon voelt zich niet gezien, niet gehoord, niet begrepen. Meer alleen."

Zelfs een bijbeltekst kan op het verkeerde moment averechts werken. "God keert alle dingen ten goede: als je dat zegt terwijl iemand in de diepste wanhoop zit, haaks dat in op wat die persoon op dat moment verwerkt. Maar als iemand zoekt naar hoop, naar bewijs dat het ooit goed komt, kan diezelfde tekst heel troostend zijn." Het vraagt om fijngevoeligheid. Waar zit iemand? Wat heeft hij of zij op dit moment nodig?

Moedig verschijnen

Het alternatief voor fixen klinkt misschien simpeler maar is veel moeilijker: er zijn. Michelle noemt het moedig verschijnen. "Veel lijden wordt veroorzaakt doordat mensen onderwerpen negeren. Ze denken: zij heeft tijd nodig, hij wil er vast niet over praten. Maar mensen lijden onder die eenzaamheid. Iedereen gaat door met hun leven terwijl hun wereld gestopt is."

Verschijnen is niets anders dan aan de bel trekken. Een appje, een telefoontje, aan de deur. Iets aanbieden in plaats van vragen wat je kunt doen. "Als je vraagt kan ik iets voor je doen, moet die persoon nadenken wat hij nodig heeft, of hij dat kan vragen, of het gepast is. Dat zadelt iemand op met extra keuzes. Maar als je zegt: ik wil deze week boodschappen voor je halen, hoeft iemand alleen maar ja of nee te zeggen." En als je echt niet weet wat je moet zeggen, zeg dat dan. "Ik wil zo graag er voor je zijn, maar alle woorden voelen cliché. Ik ben bang het verkeerde te zeggen. Maar ik wil dat je weet dat ik er ben."

Zo ga je om met je eigen lijden

Michelle geeft een aantal stappen mee voor wie zelf door lijden gaat. Maar ze benadrukt meteen: het is geen stappenplan. "Het is een rollercoaster. Twee stappen vooruit, één achteruit. Eén stap vooruit, twee achteruit. Het is rommelig."

De eerste stap is je emoties werkelijk toelaten. "In plaats van weg van de emotie, ga er naartoe. Kom maar op, boosheid. Kom maar op, verdriet. En laat het stromen, liefst met iemand erbij, want emoties hebben getuigen nodig. Ze moeten gezien en gevoeld en gehoord worden." Wie zijn emoties wegdrukt, loopt vast. "Dan komen psychische of fysieke klachten. Dan sluipt er cynisme in. Let op woorden als altijd, nooit en niemand: dat zijn signalen dat je de nuance begint kwijt te raken."

Daarna: je boosheid op een gezonde manier uiten. Kondig het aan. "Zeg: ik ga nu mijn boosheid uiten. Ik weet niet hoe het eruit gaat zien, maar ik heb iemand nodig die het aankan." En richting God mag het ook. "God kan prima omgaan met jouw slechte theologie. Emoties zijn per definitie onredelijk. Dus durf te uiten: U was er niet toen ik U nodig had. Zo erg was dat. God zit daar echt niet mee."

Vervolgens: sta open voor Gods perspectief: "Ik liep weken rond met boosheid naar God over iets wat heel persoonlijk was. En op een gegeven moment merkte ik: ik wil ook weten hoe het zit. Niet afdwingen, maar open staan. En toen kwam er iets."

Erken je behoeften, gebruik loslaatrituelen, let op kleine vreugde

Ook is het belangrijks om naar je emoties te luisteren. Die werken namelijks als richtingaanwijzers. "Ik ben boos omdat ik behoefte heb aan rechtvaardigheid. Ik ben verdrietig omdat ik behoefte heb aan troost. Als je dat onder woorden brengt, neem je jezelf serieus." En dat helpt ook als de behoefte niet vervuld wordt. "Als je een onvervulde behoefte erkent, kun je die dragen."

Loslaatrituelen helpen om dingen te markeren. "Je bent lichaam, ziel en geest. Als je iets met je handen doet, helpt dat je emoties en je hoofd om een punt te zetten." En tot slot: kleine momenten van vreugde. Niet geforceerde dankbaarheid, maar zintuiglijke waarneming. "De warmte van de zon op je huid. Een mooie boom. Iemand die je vandaag met liefde aankeek. Dat zijn de kleine dingen die je uit de verdoving halen."

De drie afleveringen van het drieluik zijn terug te luisteren via de podcast van Thijs & Jorieke. Op 31 oktober spreekt Michelle bij Thijs & Jorieke live. Thema van de avond is: weerbaar in de onrust. Wil jij erbij zijn? Klik hier voor meer informatie.