Michelle van Dusseldorp over het begrijpen van ons lijden: “God draagt altijd, en wij moeten elkaar dragen”

Lijden roept altijd vragen op

Wanneer lijden je treft, wil je weten waarom. Dat is een diep menselijke behoefte. "Het voelt oneerlijk. Je krijgt levensvragen, existentiële vragen: vragen die gaan over je bestaan in deze wereld. En dat brengt je bij: hoe zit het bij God?"

Mensen die niet in God geloven, merken bij pijn vaak dat een puur rationele verklaring niet genoeg troost biedt. Maar gelovigen zijn ook niet automatisch beter af. Een godsbeeld dat niet klopt met de werkelijkheid van het lijden kan juist extra schade aanrichten.

Ons hoofd buigen in plaats van breken

De spanning zit hem in drie waarheden die moeilijk tegelijk waar kunnen zijn. God is goed. God is almachtig. En toch is er lijden. Michelle: "Als God almachtig is en een goede Vader, en je bidt voor bescherming en God is liefde: hoe verklaar je dan het lijden dat je persoonlijk doormaakt? Wanneer het gaat om jouw zoon die je moet missen, jouw gezondheid, jouw partner die je in de steek laat: dan is het niet meer abstract. Dan protesteert alles in je. Iemand die mij liefheeft, zal dit nooit voor mij gewild hebben."

Filosofen en theologen worstelen al eeuwen met dit vraagstuk. Ze breken hun hoofd erover en toch zijn er nog niet: "Er zijn wel pogingen om dat te verklaren, en dat zijn de theologische opvattingen. Maar opgelost is het niet. Ik denk dat wij ons hoofd moeten buigen in bescheidenheid: wij weten het niet helemaal."

De verschillende thelogieën

Door de eeuwen heen ontstonden er verschillende belangrijke theologische benaderingen om lijden te verklaren. De eerste is de vrije wil theologie: God schiep een goede wereld, maar door de zondeval is die wereld ontwricht geraakt. Lijden is het gevolg van menselijke keuzes en gebrokenheid. De tweede is de zielsvormingstheologie: de wereld is een vormingsplaats voor de mens, en lijden helpt ons groeien in karakter, geloof en overgave. De derde benadering is Gods voorzienigheid: God bestuurt de geschiedenis, ook het lijden staat onder Zijn leiding en plan.

De vierde is de kruistheologie: God verklaart het lijden niet, maar lijdt mee met de mens, zoals Jezus aan het kruis. Een troostende gedachte, maar ze laat onbeantwoord waarom God niet ingrijpt als Hij dat kan. De vijfde is de mysteriebenadering, die stelt dat God alle menselijke categorieën overstijgt en lijden zich aan verklaring onttrekt: geloof betekent het uithouden zonder antwoorden. En dan is er de welvaartsleer, die stelt dat lijden niet Gods wil is en dat geloof je ervoor behoedt. 

God kwijtraken op het moment dat je Hem juist nodig hebt

Geen van deze theologieën is volledig. En dat maakt voor veel mensen het lijden vaak nóg zwaarder: "Wanneer je theologische uitgangspunt niet meer werkt, merk je dat pas als je een diep onrechtvaardig en pijnlijk lijden doormaakt. En dan kan je ook je geloof ontoereikend gaan vinden. Terwijl je op dat moment God zo nodig hebt, raak je Hem kwijt."

Michelle gebruikt het beeld van de olifant om duidelijk te maken dat geen enkele uitleg over lijden het hele verhaal vertelt. Elke theologische visie laat maar één stukje zien, net zoals iemand die bij een olifant alleen de slurf of een poot aanraakt en denkt dat dát de hele olifant is.

Zo kijken wij ook naar lijden: vanuit ons eigen perspectief, met een beperkt beeld. Je kunt het lijden niet volledig begrijpen met één antwoord. Je hebt meerdere invalshoeken nodig, en zelfs dan zie je nog niet het hele plaatje.

Elkaar troosten en dragen

De clou van dit alles is volgens Michelle: God draagt altijd en we moeten elkaar dragen. Waarom? Ze legt uit: “Dat is omdat ik daar als psycholoog naar kijk. Ik weet wat je als mens nodig hebt in het lijden. Je hebt nabijheid nodig, emotionele aanwezigheid. Je hebt iemand nodig van vlees en bloed die je aankijkt en je troost. Iemand die je aanraakt, die je vasthoudt, die je draagt."

We moeten elkaar dragen in het lijden, want alleen is het te zwaar: "Je hebt mensen nodig bij wie je gewoon kunt zijn met je lijden, zonder dat het meteen opgelost hoeft te worden. Dat je ongefilterd woorden kunt geven aan je innerlijk leven en de emoties die daarbij horen. En dat het wordt opgevangen door mensen die niet met een pleister of een cliché komen, maar die oprecht vragen: hoe is het voor jou? Mensen die met je meeleven. Dat is troost.”