Van hoge lat naar minder zelfkritiek: zo kun je perfectionisme loslaten

Actief en passief perfectionisme

Perfectionisme heeft meer gezichten dan we vaak zien. Heleen legt uit: “Een belangrijk onderscheid is dat perfectionisme een rempedaal en een gaspedaal heeft.” Het gaspedaal herkennen veel mensen direct. Dat is de kant waarbij je steeds doorgaat en alles perfect wilt doen.

Maar er is ook een minder zichtbare kant. “Dat zit veel meer in uitstelgedrag en vermijden: op de bank blijven hangen omdat je lat zo hoog ligt dat je bewust of onbewust denkt: ik begin er maar niet aan.” Dat noemt Heleen passief perfectionisme, oftewel het rempedaal.

Wat perfectionisme eigenlijk is

“Vanuit de wetenschap is perfectionisme geen label, geen diagnose en geen afwijking. Het is een houding die je van binnen hebt.” Leg Heleen uit. Die houding kan deels bij je karakter horen, maar het kan ook aangeleerd zijn door opvoeding of omgeving.

In de kern bestaat perfectionisme uit twee elementen. “Het eerste is een onrealistisch hoge lat voor jezelf dat zit in je hoofd. Het tweede is zelfkritiek.” Die combinatie kan op allerlei gebieden terugkomen. Van werk en uiterlijk tot opvoeding, gezondheid en geloof. Alles krijgt een norm waar je aan moet voldoen.

Schaamte en identiteit

Mirjam ziet dat perfectionisme niet altijd gepaard gaat met een hoorbare innerlijke criticus. “Soms heb je niet eens bewust zelfkritiek. Er zijn ook mensen die maar doorgaan en doorgaan, puur vanuit onbewuste drang.” Zij noemt dat de angstige variant van kwaliteit willen leveren.

Volgens Heleen gaat perfectionisme eigenlijk om iets veel diepers. “Het is gelinkt aan schaamte: het gevoel niet goed genoeg te zijn. Als mensen mijn imperfecte zelf zien, ben ik dan nog wel liefde waard? Ben ik nog wel verbinding waard?”

De kracht van pauzeren

Juist daarom is pauzeren zo belangrijk. In Zachte Daadkracht draait het om zeven pauzeknoppen die helpen om even afstand te nemen. “Je pauzeknop helpt je even uit het moment te stappen.” Door letterlijk stil te staan ontstaat er ruimte om te voelen wat er speelt.

De eerste pauzeknop heet zacht vallen. De vraag daarbij is welke kwetsbaarheid je onder ogen mag zien. “Stressmomenten zijn per definitie kwetsbaar.” In plaats van direct te willen oplossen, nodigt Heleen uit om even te stoppen en aanwezig te zijn bij wat je voelt.

Voelen in plaats van oplossen

Mirjam herkent hoe moeilijk dat is. “Bij het ongemak durven blijven. Dat vinden mensen zo moeilijk.” Toch zit daar vaak de sleutel. Onder stress ligt meestal een diepere behoefte of overtuiging die gezien wil worden.

Volgens Mirjam blijven we snel in ons hoofd hangen. “We zoeken snel een perfecte oplossing, blijven in ons hoofd hangen, verzamelen kennis ook via AI maar kennis is geen wijsheid.” Wijsheid ontstaat pas wanneer gevoelens ruimte krijgen en mogen landen in het lichaam.